Barwy Śląska - Kolekcja Sztuki Intuicyjnej Stanisława Gerarda Trefonia w nakielskim zamku
NOWY DUCH ZAMKU
1.
Jeśli ktoś nie był synkiem z Nakła, nigdy nie zrozumie czym jest nakielski zamek. Kiedyś był wyzwaniem, któremu obowiązkowo trzeba było stawić czoła w wieku 10 - 12 lat, czasem za cenę pogonienia szmatą przez sprzątaczkę. Był tajemnicą, magią i zagadką nie dającą się rozwikłać do końca. Był nietypowym tworem bez odpowiednika, disneyowskim snem na brudnym i szarym Śląsku lat siedemdziesiątych, osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. No i miał pecha. Gdyby zamki grały w ruletkę, to kulka rzucona przez nakielską budowlę wirowała bardzo, bardzo długo, bo - co tu dużo mówić - stała ona pusta i - jak to często bywa - niszczała.
2.
Sztuka nieprofesjonalna pojawiła się na Górnym Śląsku - jak wiele innych cennych spraw - na przełomie XIX i XX wieku za sprawą Związku Lubowników Sztuki Zastosowanej w Lipinach. Do tradycyjnych śląskich "ptoków" - często prostych i ludycznych, jak skat czy hodowla gołębi i królików, doszły kolejne - malowanie czy rzeźba. Teofil Ociepka, Paweł Wróbel, Erwin Sówka - to najbardziej znane nazwiska reprezentujące dziś nurt śląskiej sztuki nieprofesjonalnej. Choć może właśnie profesjonalnej jak żadna inna. Niesamowite nasycenie barwami, realizm oraz rejestrowanie scen codziennego życia Górnego Śląska są podstawowymi cechami tej twórczości.
3.
Kim jest Stanisław Gerard Trefoń wiadomo dokładnie. W czerwcu skończył 76 lat, urodzony w Swiętochłowicach, w rodzinie od lat związanej ze Śląskiem - także przez żonę pochodzącą ze starej rodziny Klucznioków. Niegdyś kaletnik - dziś emeryt, a nade wszystko miłośnik nieprofesjonalnej plastyki. Pomagał w realizacji filmu "Angelus", pisał artykuły, latami kolekcjonował także monety i znaczki pocztowe. Jeden ze śląskich malarzy nazwał go "richtig fajnym chopem" - w co nietrudno uwierzyć przyglądając się skromnie uśmiechniętemu starszemu panu. Ale ten starszy pan w ciągu dziesięcioleci zgromadził ponad dwa tysiące prac: ponad połowa to obrazy olejne, są licznie reprezentowane grafiki i ponad sto pięćdziesiąt rzeźb. Czasem zdarzało mu się odnajdywać obrazy na strychach, chlewikach, w komórkach, czasem dzieła pełniły rolę drzwiczek w króliczej zagrodzie. Grażyna Herich w swoim filmie, a później - w książce napisanej wspólnie z Marianem Gerlichem - nazwała go przyjecielem malarzy gołębiego serca.
4.
Bogata kolekcja Trefonia doświadczyła losu opisywanego czasem jako nadmiar bogactwa - przez długi czas nie mogła znaleźć swojego miejsca. Kiedy właściciel na łamach prasy kolejny raz apelował o stosowną salę wystawienniczą, artykuł wpadł w ręce tarnogórskiego społecznika i miłośnika wszystkiego co śląskie - Jana Hahna. Ten ostatni, jako pracownik Starostwa Powiatowego znalazł sprzymierzeńca w postaci starosty tarnogórskiego. No i udało się - 4 grudnia w nakielskim zamku galerię uroczyście otwarto.
5.
Galeria robi doskonałe wrażenie: na razie prace ze zbiorów Trefonia pokazywane są w dwóch tylko salach, ale niebawem mają także trafić do trzeciej. Na pierwszy rzut oka widać, że obrazom dobrze jest w zamku, a zamkowi świetnie z obrazami. Być może oleje niepotrzebnie powieszono w dwóch rzędach - szkolna dziatwa może mieć poważny problem z dojrzeniem szczegółów wysoko zawieszonych dzieł, być może błędem było wspólne eksponowanie rzeźb i obrazów. Ale to przecież drobne niedociągnięcia i pierwsze koty za płoty, poza tym - kwestia gustu. Znacznie bardziej razi wydana przez Starostwo ulotka z dramatycznej jakości reprodukcjami malarstwa, no ale do wydawniczej sztuki prymitywnej w dziedzinie kultury instytucja ta zdążyła nas już przyzwyczaić. Jak by jednak na to nie spojrzeć - starostwo ma wyjątkowej wielkości plusa.
adres:
Nakło Śląskie, ul. Parkowa 1
W związku z remontem nakielskiego zamku Galeria jest nieczynna
artykuł o historii nakielskiego zamku dostępny jest w naszym Programie Edukacji Regionalnej Indianer
|
|
|
