„Biały zamek”- powieść Orhana Pamuka, tureckiego noblisty, powstała w 1985 roku. Tym razem Pamuk przenosi czytelnika w XVII wiek. Mistrzowsko opowiada historię młodego Wenecjanina, wziętego w jasyr, który z czasem zostaje niewolnikiem Hodży- doradcy sułtana. 

Młodzieniec ma za zadanie podzielić się ze swoim panem wiedzą i doświadczeniem zdobytym podczas nauki we Włoszech. Wspólnie piszą książki oraz opowiadania dla młodego padyszacha. Razem snują rozważania na tematy związane z filozofią, astronomią. Po kilkunastu latach padyszach zleca im wykonanie wojennej maszyny, która chroniłaby Turcję przed „niewiernymi”. Smaku historii dodaje fakt, iż Hodża i Wenecjanin są łudząco do siebie podobni. Z upływem lat zaczynają także podobnie myśleć...

Od pierwszej strony, autor doskonale buduje klimat niepokoju, napięcia. Fabuła jest ciekawa, bogata w nieoczekiwane zwroty, komplikując losu bohaterów. Noblista stworzył bohaterów wyrazistych, których nie sposób jednoznacznie ocenić. Pisarz pod literackim płaszczykiem opisuje zderzenie kultur Wschodu i Zachodu. Taki podział dokonany przez człowieka zdaje się być najbardziej odpowiadający rzeczywistości. Pamuk portretuje Turków zafascynowanych nauką, pragnących zdobywać doświadczenie. Tło historyczne stanowi barwne uzupełnienie fabuły.

W powieści odnajdujemy nawiązania do dziecięcych fantazji autora oraz liczne aluzje literackie, które subtelnie oprawione w baśniową ramę, nadają powieści uwodzicielski i czarujący ton. Moją uwagę zwrócił trop pogłębiającego się podobieństwa bohaterów, będący symbolicznym podobieństwem Wschodu i Zachodu. Wzajemnie fascynacje, stopniowe poznawanie pomaga akceptacji i wyzbyciu się uprzedzeń kulturowych.

Marek M. Magda